FEIJENOORDSE MEESTERS

Rangeren in de regio

Behalve Rotterdammers deden ook Roosendaalse machinisten geregeld Fo aan. Machinisten van andere standplaatsen beschikten doorgaans niet over wegbekendheid. Slechts sporadisch weken zij uit naar het depot wanneer zij bijvoorbeeld op IJsselmonde te maken kregen met een niet te verhelpen defect of een tekort aan brandstof, olie of koelwater. Voor de verkeersleiding was het dan even 'naar binnen sturen' een voor de hand liggend iets. Het ontbreken van wegbekendheid was meestal geen probleem, omdat er vaak wel een Feijenoordse machinist was die zijn collega tegemoet kon lopen. Ter hoogte van het armsein of de overweg bij 'Post K' (van waaruit beide bediend werden) werd de loc dan overgenomen. Het kwam natuurlijk ook voor dat de een rijdende machinist geen tijd (of geen zin) had om een slag naar Fo te maken. Denk erom dat sommigen niet te pruimen waren! In die gevallen liep een reservemachinist van het depot naar IJsselmonde om dáár de loc's op te halen. Wandelen door een gebied met klassieke beveiliging hield je scherp en goed in conditie. Hindernissen in de vorm van trekdraden waren alom aanwezig. Bovendien hield niemand op met rangeren omdat er toevallig iemand tussen de sporen liep. Overal bevonden zich immers rangeerders langs en tussen de sporen. Eenmaal op de terugweg moest je met de loc's langs vele 'vaantjes' en 'rouwbrieven'. Voor het berijden van iedere volgende wisselstaat moest je formeel opnieuw naar de praatpaal voor toestemming. Meer ervaren machinisten lieten dat soms na. Zij hadden het vermogen om in één oogopslag te zien of de wissels voor hen aanlagen. Als jonkie nam je dergelijke risico's niet en nam je het voor lief dat je door een seinhuiswachter werd afgesnauwd met  woorden als: 'voor wie denk je anders dat het is!'

Onderstaande aanvulling op deze tekst is afkomstig van ex-Feijenoordse meester Jan van der Reest. Hij schrijft dat er naast Rotterdammers en Roosendaalse machinisten, ook Hagenezen op Feijenoord kwamen. Zij brachten meestal in de avond een loc...

Foto (Rob van der Rest): Een 'avondtrein' van de RMO is onderweg naar de Kijfhoek en rijdt hier op 07-01-1991 ter hoogte van de Dortsestraatweg. Achter de stuurtafel van de 6412 zit - na bestudering met een vergrootglas zijn we daar voor 99 procent zeker van - de Feijenoordse machinist Harm Bos. Harm stelde zich in de regel aan anderen voor als 'Meester Bos', maar wanneer bekenden hem zo aanspraken zei hij altijd: 'U mag wel Harm tegen mij zeggen. De broers van Harm (Wim en Hans) waren vroeger ook machinist op Feijenoord. Zij werden later overgeplaatst naar het oosten des lands, de plaats waar het drietal oorspronkelijk vandaan kwam. Als het goed is betrekt Wim Bos nog regelmatig de Achterhoek in zijn 'Spoorse rondjes'. Hans Bos overleed helaas veel te vroeg na een ernstig ziekbed. Postuum zetten we hem op deze site daarom nog eens in het zonnetje...

'Ik kan me nog herinneren dat ik samen met zo'n Haagse machinist op de halte Zuid stond te wachten toen het avondtreintje van de Rmo naar de Kijfhoek langskwam (twee 2400'n en ongeveer veertig wagens). De brave man stond met open mond te kijken naar de schijnbaar eindeloze trein. Dat waren ze in Den Haag niet gewend en zijn vraag of dit normaal was, kon ik alleen maar bevestigend beantwoorden...'

Foto links: Op oude seinhuizen heerste altijd een speciale sfeer, met name in de avond en 's nachts. De slechts sporadisch aanwezige verlichting moest het zicht naar buiten dan waarborgen. Seinhuiswachter Nico Luijendijk aan het werk op zijn post aan de Haagweg in Leiden. Foto rechts: De combinatie van sfeervolle verlichting, klassieke beveiliging, stoom én sneeuw is bijna sprookjesachtig te noemen. Deze dia maakte ik op Utrecht Goederen vanuit de tender van de (SSN) 23023 in januari 1979. Ook dit stukje nostalgie bestaat sinds 2006 niet meer.

Natuurlijk gingen de machinistenwerkzaamheden verder dan alleen die op het depot. De Regio Rotterdam Goederen (Rtg), waar Fo deel van uitmaakte, besloeg geografisch gezien een groot gebied. Machinisten draaiden rangeerdiensten op de oude emplacementen van Feijenoord en IJsselmonde, op de Kijkhoek en daarnaast op alle stations langs de havenspoorlijn, die zich uitstrekte tot aan de Maasvlakte...

Foto (Rob van der Rest): Weliswaar besloeg de 'Regio Rotterdam Goederen' een groot gebied. Langs de Havenspoorlijn lagen verreweg de meeste goederenstations... Hier is de 2264 met een trein onderweg over de Havenspoorlijn naar het Botlekgebied. Kilometer 3.3 stond voor machinisten trouwens synoniem voor het overpad ter hoogte van het crematorium.

Foto ('De Koppeling', 25 april 1969, 8e jaargang, nr. 284): De Vuilafvoer Maatschappij N.V. (VAM) vierde in juli van het jaar 1969 haar 40-jarig bestaan. Op dat moment naderde de overslaginrichting in Schiedam, waar uiteindelijk iedere Feijenoorder wel een keer zou komen, zijn voltooiing. Het omzetten van huisvuil in vruchtbare compost werd volop als lonend beschouwd. Een gouden toekomstgarantie zou dit ambitieuze plan Schiedam echter niet bieden, want het milieu dienen in de vorm van huisvuil overslaan is op deze locatie al jaren niet meer aan de orde. Het terrein werd, na een grondige sanering, omgetoverd in een grote P&R parkeerplaats. Maar ja, met het laten staan van onze heilige koeien zijn we onze leefomgeving natuurlijk ook goed gezind.

Foto boven (Paul van Duin): Station Rotterdam-Zuid. Op 14 oktober 1988 keert trein 55176 terug van Gouda naar de Kijfhoek. Eerder die dag had loc 2470 om 7:33 uur Vlaardingen verlaten, om samen met de rangeerploeg 'los' naar Gouda te gaan. Van daaruit volgde een slag Alphen aan den Rijn in verband met het bedienen van de aldaar gevestigde klantkring. Op de foto zien we het terugkerende konvooi ter hoogte van de halte Rotterdam-Zuid. Volgens dienstregeling zou om 15:29 uur de aankomst op de Kijfhoek plaatsvinden. 's Maandags keerde de loc volgens omloop vanaf Gouda als 'Llt' terug naar het depot. De brede vakwerkportalen op 'Zuid' zijn nog even het vermelden waard. Lang zullen ze er niet meer staan, want de achtergrond geeft hier al duidelijk de sfeer van werkzaamheden prijs.

Foto onder (Arno van Dokkum): De 'Rotterdamse' rangeerploeg is na de bediening weer met wagens in Alphen aan den Rijn teruggekeerd. Het locnummer 6481 doet vermoeden dat we hier al een stukje de negentiger jaren moeten zitten. Het station en haar omgeving is sindsdien nogal veranderd. Het aan de hal met tegelvloer aangrenzende loket ging, samen met onze schaftruimte, verloren toen het witte stationsgebouw werd afgebroken. Een aantal spoorlui namen daarna nog de wijk naar het naastgelegen Hotel Toor, maar dat sloot in 2011 eveneens haar deuren.

 

Foto's boven (Rob Mostertman): Een 'Feijenoordse meester' die zich nog altijd met enige regelmaat over de rails naar het raccordement in Alphen aan den Rijn begeeft, is Rob Mostertman. Onlangs (voorjaar 2012) wisselde hij er laat in de avond weer een keer wagens uit bij Electrolux. Het toeval wilde dat hij bij deze gelegenheid ook een camera op de loc had liggen. Een aantal leuke details van dit in de vergetelheid geraakte rangeerstation konden zodoende eens mooi op de foto. De vergane glorie komt al tot uitdrukking wanneer je de stamlijn op rijdt, schrijft Rob, 'Het huidige spoortje heet nu 608 en is overwoekerd met onkruid. Een oud, driehoekig, groen baanvaksnelheidsbord geeft desondanks nog altijd aan dat een snelheid van 40 km/h nog wel geoorloofd zou zijn. En dat terwijl, heden ten dage, een gangetje van 25 km/h al een meer dan gewaagde expeditie is. De achtergebleven borden van vroeger kun je dan ook maar beter negeren. Neem nu bijvoorbeeld het langs de stamlijn staande S-bord met het onderschrift: 'Oprijden na toestemming van de functionaris ter plaatse'. Da's spreekwoordelijk echt iets van eeuwen geleden. Alphen valt namelijk al jaren een de zogenaamde 'éénmensbediening'. De aanbrengende machinist rangeert ter plekke met een radioloc. Die functionaris ter plaatse ben je reglementair gezien dus gewoon zelf!  Dat Alphen aan den Rijn een 'vergeten' hoek is, blijkt eveneens uit de borden welke het spooronderhoud markeren. Afgaand op de opschriften ter plaatse kennelijk niemand, want het RIB (Rail Infrabedrijf) en NS/Cargo komen als zodanig alleen nog maar in de geschiedschrijving voor. Aangekomen bij de loodsdeur wordt het NS-personeel nogmaals uitgenodigd om contact op te nemen... Tja, nu zijn NS'ers hier al decennia lang niet geweest en contact opnemen gaat tegenwoordig toch echt via de GSM... Na het oversteken van 2 overwegen kun je dus direct de loods in rijden. O ja, bij vertrek richting het station kom je ook nog steeds de antieke sleutelpaaltjes tegen waarmee ooit de waarschuwingsinstallaties van de overwegen in werking gesteld werden. 

De meeste van die stations waren zelfs kleine machinistenstandplaatsen. Dat was ook het geval voor de Rechter Maasoever, het emplacement bij het Marconiplein, Rotterdam Noord Goederen en Hoek van Holland. Met goederentreinen, die hun eigen te plaatsen wagens bij zich hadden, bedienden we ook nog eens de VAM bij Schiedam-Rotterdam-West en daarnaast de stations Vlaardingen-Goederen (centrum), Maassluis en Dordrecht. Later kwam daar Alphen a/d Rijn bij. In het geval van Dordrecht reden treinen (en raccordementstreinen) naar de Zeehaven, De Staart, Sliedrecht en Gorinchem én het gebied rond Shell-Moerdijk bij Lage Zwaluwe. Oosterhout werd lange tijd bediend door Roosendalers, die daarvoor net als wij eerst naar Zwaluwe reden.

Foto (Paul van Duin): Bij het rangeerproces op Dordrecht Goederen waren verschillende Feijenoordse machinisten betrokken, die na het uitsorteren (met behulp van de kleine kar) van de binnengekomen buurtgoederentreinen weer met hun eigen 'cluster' verdwenen naar de afzonderlijke bedienpunten in de Regio. Naast Lage Zwaluwe, De Staart en de Betuwelijn ging er ook een ploeg richting de Zeehaven. Op de foto zien we op 23 april 1987 loc 2488 (voorzien van witte plaknummertjes) met een dergelijk konvooi naar lompenboer Gebotex vertrekken. Voorman en rangeerder hadden hun plek voorop de loc al ingenomen. Ze zouden daar, gewapend met een rode vlag, ook zoveel mogelijk blijven, want het Zeehaventerrein stond met zijn vele onoverzichtelijke uitritten bekend als uiterst risicovol. Vanaf de oversteek bij de Laan der Verenigde Naties zou de snelheid zich daarom beperken tot die van een stevige wandelpas. In dit geval zou de ploeg waarschijn niet eerder dan bij Gebotex afstappen. Voor het aanvaarden van de terugtocht werd meestal eerst nog koffie of thee gedronken in de bedrijfskantine en afhankelijk van wie je bij je had, werd ook nog even de wagenlading op bruikbare zaken gecheckt. Lekker fris was anders! Als machinist sloeg je dat schouwspel dan ook met enig afgrijzen gade. Zo kwam één van de Dordtse voorlui eens met een dildo uit een wagon tevoorschijn. Grijnzend had hij het apparaat meegenomen naar het verblijf, waar het uiteindelijk tussen een, ijlings in de Stationsrestauratie gehaald, broodje belandde. Of ik misschien ook koffie wilde? Nee, dank je! De eeuwig rondzwermende vliegen van de kinderboerderij achter het goederengebouwtje (waarvan nu geen spoor meer te vinden is), het uitgesproken gore teiltje waarin de hele dag de koffiekopjes in troebel sop weekten en het feit dat met name een aantal oudere rangeerder zich nooit leken te verschonen, was op zich al genoeg... Ja, zo ging dat daar! Intussen kunnen we niet meer van een 'Dordrecht Goederen' spreken. Ook het 'Dordtse dok', waar je vroeger met gemak een hele graantrein stalde, veranderde door de komst van de viersporigheid ingrijpend; net als het hele 'raccordement Zeehaven' zelf. Wanneer we het daarover hebben, komen we vanzelf op het gegeven dat Dordt-Zeehaven doet denken aan groot gebied. Dit is echter maar gedeeltelijk waar, want het raccordement dankt zijn naam slechts aan een enkel bedrijf, dat overigens ook al lange tijd niet meer wordt bediend. Natuurlijk lagen er in het 'achterland' veel meer bedrijven die klant van NS waren. 'Broere' bijvoorbeeld en achter het dok de 'HBI' (ook wel de Houtbereiding genoemd) van de NS. Daar werden de vroeger veel gebruikte houten dwarsliggers behandeld met creosoot, totdat de milieueisen er dwingend een einde aan maakten. Oude meesters, die op weg naar VOPAK, langs deze oude locatie rijden, zeggen dat ze er nog steeds die specifieke geur van creosoot ruiken. En wat te denken van ons nationale Fokker, met de 'S-borden' ter hoogte van de fabriekspoorten... waar je stapvoets moest rijden om de meetapparatuur niet te stressen... De huidige meubelboulevard doet aan dit alles niet meer denken... Toch? Of het zou zo moeten zijn dat je enkele ter plaatse achtergebleven 'S-borden' uit een grijs verleden thuis kunt brengen. 'Waarschuw wegverkeer'? (Aanvullende tekst door Rob Mostertman).

Fotovierluik (Rob van der Rest): Achtereenvolgens zien we Loc 2215 met een lading vuile ballast op het station van Dordrecht (24-05-1992). Destijds waren dit soort vervoeren nog in handen van NS... Daarnaast loc 2277 met 2 ketelwagens voor DuPont op het station van Dordrecht (06-04-1990). De foto links onder laat de 2449 zien met zo'n trein in de buurt van de brug over het Wantij (04-06-1988). Op de laatste foto keert de 2456 als LLT terug van de bestemming 'De Staart'. Locomotieven van het type 2400 genoten de voorkeur bij de inzet op raccordementen. Let op de landelijke omgeving (1986) van de huidige wijk Stadspolders. Zowel de kassen als de spoortuintjes zijn tegenwoordig verdwenen...

 

Foto's: Ben van Wevering / Arie Poots: Twee fraaie platen uit 1989! Op 23 maart 1989 is loc 2271 met een ketelwagentrein onder nummer 55321 onderweg van Dordrecht naar het raccordement 'De Staart'. Daar zullen de wagens bij de firma DuPont ingezet worden. Enkele maanden later, op 20-06-1989, fotografeert Ben van Wevering de terugkomst vanaf 'De Staart'. De brug die we zien is uiteraard de Wantijbrug. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Foto (Pim de Rijke): Luchtfoto van het industriegebied 'Moerdijk', gemaakt door mijn jongste zoon op 25-01-2007.

Alle stations hadden een uitgesproken eigen sfeer. Natuurlijk besloeg de rijdende dienst een veel groter gebied dan alleen de eigen regio. Elders volgt daar meer informatie over, maar niet voordat we hier misschien eerst een fotorit over de Havenspoorlijn gemaakt hebben...

Grote bedrijven met veel rangeerwerk op het eigen terrein beschikten vaak over een eigen locomotiefje. Een investering daarin loonde beslist, want uit het verplaatsen van wagons door NS-personeel vloeide altijd een rekening voort. Natuurlijk waren deze zogenaamde industrielocjes, die meestal van Duitse makelij waren, maar heel klein en als NS-machinist haalde je er eerlijk gezegd hoog je neus voor op. Nee, daar wilde je in uniform liever niet op gezien worden! Dat foto's van 'Rotterdamse dwerglocomotieven' nu toch de nodige nostalgische gevoelens oproepen is niet vreemd. Sommigen zag je immers bijna dagelijks en met een beetje pech moest je zo'n ding ook nog eens over de baan naar de werkplaats piloteren...

Foto's boven (Ben van Wevering): Rotterdamse bedrijfslocomotieven troffen we onder andere aan bij de 'Bell' aan de Theemsweg. Op Pernis was dat bij de NOM (waar men ook beschikte over een 'Sik') en op het terrein van Chervron. De roodbruine rangeerloc op de afbeeldingen onder kwam je tegen op de Vulcaanweg te Vlaardingen. De opnames stammen uit 1988 en 1989.

Foto onder (Sjors de Ridder): Hoe gering de omvang van bijvoorbeeld deze twee-assige O&K-loc van Vopak in Vlaardingen eigenlijk is, valt goed te zien op deze opname uit 2007. Meer foto's van het Vlaardingse goederenvervoer uit de periode 2006 - 2007 staan op de fotosite van Sjors.

Botlek / PernisIJsselmonde en Feijenoord  |  IJsselmonde en Feijenoord 2  |  De trein in de wijk

De sloop van IJsselmonde  |  Dordrecht  |  Geldermalsen  |  Hoek van Holland  |  Maassluis  |  Ontsporing  op het Handelsterrein

Nadagen van Feijenoord  |  Kijfhoek  |  Maasvlakte  |  Rechter Maasoever (Rmo)  |  Rotterdam Noord Goederen  |  Sliedrecht

Vlaardingen  |  Waalhaven

*****