FEIJENOORDSE MEESTERS

Treinramp TEE bij Aitrang

 

(Een bijdrage van Rob Schippers)

 

 

Foto (Rob Schippers): Statig ronkt TEE 91 'Edelweiss' tussen de huizen van de Rosestraat en de Oranjeboomstraat door. Het is 19-05-1974. Dit jaar zullen treinstellen van dit type voor het laatst operationeel zijn. Het op handen zijnde afscheid is voor de HGB'er Rob Schippers aanleiding om op de valreep nog een fotoreportage te maken. Ook NVBS organiseert een afscheidsrit. Op de reputatie van het treinstel rust inmiddels wel de nodige smet. Drie jaar eerder verongelukt een soortgelijk 'RAm-stel' nabij het Beierse Aitrang. Op 9 februari 2011 was dat precies 40 jaar geleden...

 

Het is de beroemde Nederlands / Zwitserse 'RAm-treinstellen' niet altijd voor de wind gegaan. Oorspronkelijk telde de serie vijf identieke stellen; drie eigendom van NS (1001-1003) en twee van de SBB (501-502). Werden zij in de eerste plaats ingezet op de vijflanden TEE verbinding Amsterdam – Brussel – Luxemburg – Straatsburg – Basel – Zürich, gedurende enkele jaren is ook de TEE verbinding Zürich – München 'Bavaria' met deze stellen gereden.

 

Aan dat laatste komt op 9 februari 1971 een abrupt einde. Die avond rijdt het Zwitserse stel 501 van München naar Zürich. Het stuurstandrijtuig rijdt voorop, hetgeen om twee redenen desastreus zou blijken. Het traject bij Aitrang in Beieren kent een scherpe S-boog, die met maximaal 80 km/uur moet worden genomen. Waarschijnlijk als gevolg van ijsvorming in de remleidingen lukt het de machinist niet om (voldoende) af te remmen en neemt het stel de boog met een snelheid van 128 km/uur. Er waren al eerder met deze stellen remproblemen geweest bij voorop lopend stuurstandrijtuig. Het relatief lichte stuurstandrijtuig wipt uit de rails en belandt met de twee tussenrijtuigen naast het talud. Het achterop rijdende, veel zwaardere, motorrijtuig belandt in het nevenspoor. Tot zover een éénzijdig ongeluk. Enkele minuten later echter rijdt in de duisternis een zogenaamd railbussenstel tegen de blinde, onverlichte kant van het motorrijtuig. Het motorrijtuig van de ramp-TEE heeft zich weliswaar gedetecteerd – de nog van niets wetende treindienstleider ziet plotseling een onverklaarbare 'spoor-bezet-melding' – maar het is dan al te laat om de tegentrein op te houden.

 

Er vallen 28 doden en 42 gewonden. Onder de doden zijn beide machinisten. De aantallen wordt mede opgestuwd door het vervolgongeluk, het ontbreken van veiligheidsglas in de TEE-stellen en het los staan van het meubilair in het restauratierijtuig. Een bizar verhaal is dat van de modeltreinenwinkelier Neisser uit Zürich. Hij is één van de dodelijke slachtoffers, die juist met deze ongeluks-TEE reist, omdat hij terugkeert van de Spielwarenmesse in Neurenberg, waar... zojuist door Märklin een nieuwe modelversie van uitgerekend dit TEE-stel is gepresenteerd. Zijn weduwe Margrit zou nog tientallen jaren de winkel aan de Birmensdorferstrasse in Zürich voortzetten, maar of ze met veel plezier deze modellen zal hebben verkocht...

 

 

Een schaal 1:87 model van het legendarische RAm-treinstel; in dit geval van Roco...

 

Nadat de wrakken van de drie volgrijtuigen ter plekke zijn gesloopt (het motorrijtuig zou later in Nederland worden gesloopt) , zou de 'Bavaria', mede als gevolg van het verlies van één treinstel, voortaan worden gereden als getrokken trein. Als tractie diende een gasturbineloc van de DB serie 210. Deze combinatie bleek op den duur overigens evenmin een succesnummer. Na een ontploffing van één van de turbines worden in alle 10 de loc's de turbines verwijderd en heten de loc's voortaan serie 218.9.

Opmerkelijk was dat de naam 'Bavaria' tot ruim 30 jaar na het ongeval in gebruik zou blijven. Vaak luidden zware ongelukken namelijk het einde van naam en treinnummer in.