FEIJENOORDSE MEESTERS

Beneluxen

 

 

Foto boven (Rob van der Rest): De laatste variant in de serie Benelux-materieel was gebaseerd op een combinatie van ICR-rijtuigen en de NMBS-locserie 11. Hier zien we een dergelijke stam onder aanvoering van de Belgische 1190. Deze trein is de 186 naar Amsterdam. De opname in kwestie werd gemaakt ter hoogte van 'Rotterdam Blaak' op 14 maart 1987.

 

Foto onder (Rob van der Rest): 18 april 1987. Met de stuurstand voorop naar Brussel onder het treinnummer 161. We zijn hier getuige van de binnenkomst op Rotterdam Centraal Station.
 

 

Hoe kan het anders, of we beginnen dit hoofdstuk over 'Beneluxen' met een folder over 'Beneluxen'. Hoeveel verschillende soorten uitgaven daarvan ooit bestaan hebben, is mij niet bekend. Wel dat het hieronder afgebeelde exemplaar in 1986 verscheen. Op dat moment reden toevallig alle soorten 2-spanningsmaterieel voor de dienst op Brussel nog op het Nederlandse net rond. Het laatst verschenen type trek-duw zou het volhouden tot aan het moment dat de exploitatieplannen op de nieuwe HSL daadwerkelijk vorm aannamen. Rijdend personeel heeft op het Benelux-materieel altijd commentaar gehad. Niet in alle gevallen was dat helemaal terecht. Het met beleid behandelen van de techniek was meestal wel voldoende om zonder strubbelingen thuis te komen...

 

 

Met dank aan Tim Oosterlee. Klik op de afbeelding voor de complete Pdf.

 

Foto (Olaf Ronteltap): Hoofdwerkplaats Tilburg in de zeventiger jaren van de vorige eeuw. Op de foto zien we de nog oude rolbrug en (niet te verwarren met de bekendere hoge glazen 'Stelplaats oost') de 'Stelplaats west', welke medio jaren ‘80 plaats maakte voor de H1-loods, de cascohal en de schildersafdeling. Weliswaar was deze opname destijds niet specifiek op de in aanbouw zijnde 'Benelux-stuurstanden' gericht, maar er zijn er wel drie zichtbaar. De laatste is nog niet van een cabine voorzien. Verder valt er nog een groene Sik te ontwaren en helemaal achteraan een in revisie zijnde DE2200, waarvan de cabine in witte grondverf is gezet. Overigens bestond er voor wat betreft de ombouw van de Benelux-stuurrijtuigen een samenwerkingsverband tussen Tilburg en Haarlem. Tilburg deed eerst het 'ijzerwerk', de bekabelingen, stuurstanden, etc. Daarna verhuisde het rijtuig naar Noord-Holland voor wijziging- en revisie van de draaistellen, een H2-revisie voor het interieur en de bouw van een conducteursruimte. Vervolgens kwam de bak opnieuw naar Tilburg voor het spuitwerk, de afrondende montagewerkzaamheden en de eindbeproeving. Een WRDk in de grondverf te Haarlem, zoals deze ergens op de site van Nico Spilt te zien is, was dus eigenlijk heel normaal...
 

Hoewel een eerste aanblik misschien anders doet vermoeden, stammen de 'Benelux-trek-duw-eenheden' uit de zeventiger jaren. Om precies te zijn verschenen ze ingaande de zomerdienst van 1974 op de baan, nadat de Hoofdwerkplaatsen Tilburg en Haarlem in de voorafgaande periode een aantal uit 1951 stammende 'Plan-D-rijtuigen' hadden voorzien van een verhoogde cabine en een aangepast interieur. Samen met de reeds bestaande blauwe stroomlijnstellen waren ze lange tijd een bekende verschijning op de 'Oude lijn'. Behalve het feit dat onze Vlaamse collegae er dienst op deden, was de Nederlandse bediening vooral in handen van Roosendalers, Rotterdammers en Amsterdammers. Vanaf 1983 reden ook Feijenoorders op dit materieel, ware het niet dat het voor deze groep machinisten met name Mat '56 betrof.

 

 

 

Foto's boven (Rob Schippers): Ter ondersteuning van de reeds in dienst zijnde 'Benelux-stroomlijnstellen', verschenen in de zomer van 1974 ook de 'TD's'. Op 27-6-1974 werden de treinen 137 en 132 door dit materieel vertegenwoordigd. Kort nadat de 132, met loc NMBS 2552, van spoor 1 vertrok, vond hun ontmoeting plaats. De ervaren kijker zal niet veel moeite hebben met het herkennen van Dordrecht, dat in deze tijd nog beschikte over een eigen Treindienstleiderspost. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

 

Foto's onder (Pim de Rijke): Een bijzonder cabinebeeld uit vervlogen tijden dat nog immer gekenmerkt wordt door een combinatie van Tilburgse arbeid en een vleugje internationale allure. Het enige bewaard gebleven exemplaar van de 'Benelux-stuurbak' deed na haar Nederlands-Belgisch avontuur nog geruime tijd dienst als meetrijtuig. Daarna kwam zij in handen van de VSM, waar zij zich na vele vruchteloze pogingen op 11 augustus 2012 geduldig liet fotograferen Op de remkraan en wat meters na (door de webmaster voor zover mogelijk weer netjes op de juiste plaats terug 'ge-Shopt'!) doorstond de cabine de tand des tijds gelukkig goed.

 

 

De eerste keren dat een 'Hollands opgevoede machinist' zich moest buigen over de Belgische bediening van het Benelux-stuurstandrijtuig, was er sprake van enig wennen. Het in je tas meenemen van het door de baas verstrekte bedieningsvoorschrift (in dit geval uit 1985) werd daarom algemeen 'als zijnde verstandig' beschouwd. De bedoelde 'gebruiksaanwijzingen' gingen overigens van hand tot hand, want had je zelf de zaak onder de knie, altijd kwam je wel weer een collega tegen die daar anders over dacht en tot overmaat van ramp zijn eigen 'handleiding' vergeten was. Waar mijn eigen beschrijving destijds gebleven is, weet ik niet meer. Vandaar dat ik een nieuw exemplaar, dat Maarten Talsma voor mij opdook uit de vroegere archieven van 'Materieel & Werkplaatsen', met de nodige blijdschap begroette. De onderstaande publicatie zal zeker een handreiking zijn aan de bouwers van modellen en simulatoren, maar voor de beroepsgroep betekent dit document natuurlijk vooral een feest van herkenning!

 

WRDk (Pdf deel 1)    WRDk (Pdf deel 2)    WRDk (Pdf deel 3)    WRDk (Pdf deel 4)    WRDk (Pdf deel 5)

 

 

Foto boven (Rob Schippers): In de reguliere dienst stoppen de internationale treinen van Brussel naar Amsterdam (en omgekeerd) natuurlijk ook op Rotterdam Centraal. Op 27 juni 1974 is dat ook voor deze Beneluxen (Mat '56) het geval. De 220902 van NMBS en de daaraan gekoppelde NS 1203 staan als trein 139 op spoor 6. Dat impliceert dat het reisdoel België is. Het derde achteroplopende treinstel wordt later in Roosendaal afgekoppeld, om van daaruit de richting van Zeeland op te gaan. Omdat de installatie in het Benelux-stroomlijnmaterieel met twee verschillende spanningen gevoed kon worden, waren de stuurstroom-koppeldozen dubbel zo hoog uitgevoerd. Bij combineren met Mat '46 of Mat '54 bleef de helft van de contactpennen onbedekt...

 

 

 

Foto (Rob Schippers): Met een 'Hondekop-twee' in vooroplopende positie en een tweetal blauwe 'Beneluxen' in de achterste gelederen, nadert trein 124 op 14 oktober 1974 Sassenheim-Zuid. De overweg in beeld is die van de Rijksstraatweg en het viaduct hoort bij autosnelweg A44. Hoewel de Schiphollijn in deze tijd al wel in aanleg was, zou de voltooiing nog een aantal jaren op zich laten wachten. Het treinverkeer naar- en van Amsterdam voltrok zich in deze tijd dus via de 'Oude lijn'. Intercity's stopten in Haarlem en in de spits eveneens op Heemstede-Aerdenhout en op het oude (verdwenen) Amsterdam-Sloterdijk. Van dat laatste station is het misschien leuk om te vermelden dat dit stationnetje ook nog in gebruik geweest is naast het huidige 'nieuwe Sloterdijk'. Dàt heette toen Sloterdijk-Noord, terwijl het oude Station Sloterdijk werd aangeduid met de toevoeging '-Zuid'. (Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!) De onderliggende foto (collectie F.C.J.M.Ongering, uit de 'NZH atlas' door D. van der Spek) brengt nogmaals dezelfde locatie onder de aandacht, maar dan op 30-5-1938. Wederom zien we de karakteristieke 'bovenleiding-traliemasten' uit circa 1927 (ze werden in 1981 vervangen) en de in de Rijksstraatweg gelegen overweg. Zelfs het viaduct ontbreekt niet, ware het niet dat dit hier nog in aanbouw is. De gelijkvloerse kruising met de spoorlijn voor de NZH-tram kwam daarmee te vervallen.

 

 

Foto (Rob Schippers): Geflankeerd door een Mat '46 (spoor 12) staat treinstel 1206 opgesteld op spoor 11 te Roosendaal. De genoemde sporen bevinden zich in het verlengde van het eerste perron (noordzijde). Opnamedatum is 4 januari 1975.

 

 

Foto (Rob Schippers): Binnenkomst van trein 133 op spoor 6 te Rotterdam op 7 maart 1975. Treinstellen in kwestie zijn de 1206, 1204, 1202 en 361. De laatste zal in Roosendaal 'afgetrapt worden'. Rechts vangen we een glimp op van 'Post-T' op de kop van 'het vierde'. Het smalle tegelpad tussen de muur en spoor 8 maakte, net zoals dat nu nog het geval is, deel uit van de looproute naar de middentuin. Aan hekjes in het kader van 'persoonlijke veiligheid' werd hier nog niet gedaan.

 

 

Foto (Rob Schippers): Aankomst van 'de 116' op spoor 9 te Rotterdam op 7 maart 1975. De samenstelling van deze trein bestaat uit de treinstellen 1205, 1207 en de grotendeels buiten beeld vallende (Hondekop) 782.

 


 

Foto (Rob Schippers): Dat Rotterdammers op het oog weinig gemeen hadden met Amsterdammers, en omgekeerd, berustte vooral op chauvinisme. In werkelijkheid deden we niet voor elkaar onder. Rotterdam had Feijenoord en Amsterdam Ajax. 'Feijenoordse meesters' in Amsterdam moesten daar altijd op bedacht zijn. Deze Benelux in Amsterdam was dat op 24 maart 1975 trouwens een zorg. Zolang machinisten de JH-wals maar met respect behandelden, maakte het de blauwe treinstellen niet uit wie hun berijder was...

 

 

Foto (Rob Schippers): Op 26 maart 1976 werden de NS1204 en -1208, tezamen met de ...903 van NMBS als trein 128 te Brussel-Zuid gespot.

 

 

Foto (Albert Sas): Een 'Benelux trek-duw' passeert op 12 december 1981 Lage Zwaluwe. Dat de Belgische loc's van de serie 25.' zo'n dertig jaar later nog altijd een vertrouwd beeld op het Nederlands net zouden vormen, mag nu opmerkelijk genoemd worden. Een ander in het oog springend gegeven is de samenstelling van de trein. Met inbegrip van het stuurrijtuig tellen we slechts een vijftal rijtuigen. En nu even niet meewarig doen over de locomotief, want wie met deze machine weet om te gaan, weet ook dat je er in de goederendienst rustig hoge tonnages mee kunt trekken.

 

 

Foto (Rob van der Rest): Op deze kiek zien we de NMBS 2558 als loc voor de Intercitydienst Brussel-Amsterdam. Locatie van de opname is Barendrecht en de datum van het passeren12 mei 1983.

 

 

Foto (Rob van der Pols): Al is het stelnummer van deze 'blauwe vriend' op spoor 16 helaas onbekend, toch is dit Rotterdammertje van 25 juni 1983 er vooral één met 'Benelux-sfeer'. De loc's op de achtergrond zijn v.l.n.r. de 1302 (spoor 18), de 1213 (spoor 15) en de 1313 (spoor 14). Helemaal links vangen we nog een glimp op van een oude SGM; die toen overigens nieuw was...

 

 

Foto (Rob van der Rest): Met treinstel 1205 in voorste gelederen werd op 08-07-1984 deze set Beneluxen op de foto gezet. De waarschijnlijk lege combinatie bevindt zich op het derde spoor tussen Kijfhoek en Barendrecht.

 

 

Foto (Ben van Wevering): In de maand augustus van het jaar 1985 passeren een 'Benelux-trek-duw' en een viertje Mat'64 elkaar ter hoogte van Rotterdam Lombardijen.

 


 

Foto (Rob van der Rest): Rotterdam Zuid, 30-04-1986. De NMBS 2556 met IC 179 op weg naar Amsterdam...

 

 

 

Foto's boven (Rob van der Rest): De 'TD 162' vertrekt op 31-01-1987 van spoor 6 te Rotterdam. Eindbestemming van de door NMBS-loc 2553 geduwde trein is zoals gebruikelijk weer Brussel-Zuid. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

 

 

 

Foto's (Paul van Duin): In maart 1987 zijn de bijzondere stuurstanden van onze Beneluxen inmiddels een vertrouwde verschijning geworden. Om niet te zeggen dat hun dienstverband op dat moment alweer bijna ten einde loopt. Bovenstaand zien we de '87 107', met loc 2555 achterop, als IC naar Brussel te Den Haag HS op 6 maart 1987. De ondestaande foto werd 2 dagen nadien gemaakt en toont ons de '87 102' tijdens een (raadbaar) stationnement te Rotterdam.

 

 

 

Foto (Rob van der Rest): Benelux-treinstel 1207 stond vermeld op de balans van de Nederlandse Spoorwegen. Op 19 december 1987 bivakkeert deze blauw-gele verschijning in het gezelschap van een 'Hondekop-4' op spoor 17 van Rotterdam Centraal Station.

 

 

Foto (Elbert Conijn): Einde van een tijdperk. Zoals zoveel afgedankt materieel kreeg ook deze Benelux in 1988 een parkeerplaatsje op het werkplaatsterrein in Roosendaal.

Foto (collectie Jérôme Kikkert): Locomotief 1182 van NMBS met in het kielzog de welbekende rood/gele Benelux, in de nadering van de vroegere AKI in de Smitsweg te Dordrecht. Machinist op de bok is Jérôme Kikkert (tegenwoordig standplaats Leeuwarden), die op dat moment reed onder het toeziend oog van de Feijenoordse meester Frans Ferwerda. De opname dateert van mei 1991. Rijrichting is Willemsdorp.