FEIJENOORDSE MEESTERS

Stoomlocomotieven op Feijenoord

(Foto's zijn, op enkele exemplaren na, afkomstig uit de bijzondere collectie van Eelco Storm en werden op 23-09-1956 gemaakt door Charles Gordon-Stuart)

Terugkijkend op het verleden van onze spoorwegen kunnen we gerust stellen dat er vroeger voor wat betreft het volgen van nieuwe technieken niet bepaald voorop werd gelopen. Op zich helemaal geen slechte keuze, want iets dat dr en dr beproefd is, toont zich in de dagelijkse praktijk alleen maar betrouwbaar. Tch moesten we uiteindelijk ook tussen de rails door de bocht. Afscheid nemen van stoomtractie viel zwaar. Zowel de bevolking als het personeel realiseerde zich dat er als gevolg daarvan grote veranderingen in hun vertrouwde (leef)omgeving zouden ontstaan. Tegenwoordig schijnt dat ons als logisch toe..., maar in de tijd waarover ik schrijf volgden technische innovaties elkaar met veel grotere tussenpozen op. De laatste stoomtreinen mochten zich zodoende verheugen in een breed uitgemeten belangstelling. Te breed wellicht? Verhoudingsgewijs bleef de aandacht voor stoom op Feijenoord tot nu toe een beetje achter. In ieder geval tot op het moment waarop Eelco Storm zich meldde. Door een gelukkig toeval wist hij in het bezit te komen van foto's en negatieven van de Engelse fotograaf Charles Gordon-Stuart; die op zijn beurt de opnames had weten te maken tijdens een excursie met een Engels spoorweggenootschap in Nederland. Daarbij werd ook het depot aangedaan, en niet bepaald zonder resultaat...

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): 23 september 1956. Locomotief 1720 te Feijenoord.

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Loc 1827 bivakkeert op 23 september 1956 te Feijenoord. Rechts in beeld vangen we nog net een glimp op van de Rosebrug. Op 13-12-1956 zou deze locomotief verkocht worden aan Van den Burg & Levison te Zutphen. Daar wachtte haar de sloop.

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): De NS 4434 naast n van de kolenkranen die het depot vroeger rijk was. Het silhouet van de kraan zal velen nog herkenbaar voorkomen, want na de stoomtijd stond er nog heel lang een dergelijk exemplaar voor de deur van de werkplaats...

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): De aanblik van de oude loods met draaischijf op Feijenoord roept nog altijd nostalgische gevoelens op. Figurerende stoomloc is in dit geval de van het Engelse War Department afkomstige 4309. De bouw van dit soort locomotieven was ooit in handen van North British Loco Co. en Vulcan Foundry.

 

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Loc 3705 'onder stoom' op het depot. De verscheidenheid aan materieel op Feijenoord mocht vroeger groot genoemd worden. In de tijd dat deze foto's werden genomen, waren immers ook al de eerste diesels ingestroomd... Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Oorspronkelijk deden dit soort tendermachines dienst bij de Staatsspoorwegen, waar zij waren ondergebracht in de nummerserie 1202 - 1240.  Eenmaal opgenomen in de boedel van NS waren zij beter bekend als 6000'n. Dit op Feijenoord gefotografeerde exemplaar was de 6025. Wie goed kijkt ziet op de tender een witte 'S', ten teken van het feit dat de locomotief voor de sloop bestemd is.

 Charles Huysmans mag zich de gelukkige eigenaar noemen van deze fraaie, bronzen nummerplaat van loc 8727. De locomotief in kwestie werd in 1929 door Werkspoor geleverd en maakte destijds deel uit van de tweede bestelling (er waren er drie, waarvan de eerste- met de nummers 8701 t/m/ 8725 werd gebouwd door het Duitse Schwartzkopff) van deze serie. Ook op Feijenoord was deze voor rangeerwerk bestemde locomotief een bekende verschijning, totdat diesel-elektrische rangeerloc's van de serie 500, 600 en 700 het werk van deze kleine krachtpatsertjes overnamen. In de periode 1955 - 1957 volgde de algehele terzijdestelling van de serie 8700.

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Depot Feijenoord, 23 september 1956. Ontdaan van haar drijfstangen lijkt ook het lot van loc 8707 bezegeld te zijn...

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Met een rit van Arnhem naar Feijenoord op 1 november 1958 was de 1794 echt de allerlaatste stoomloc die over onze Nederlandse hoofdbaan reed. Hier staat de locomotief op 23 september 1956 in de bijna letterlijke schaduw van het gestaag groeiende dieselpark. In juni 1959 viel ze ten prooi aan de sloper.

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Vergane glorie in sp! Loc 3800, met de inmiddels bekende 'S' op de wand van het machinistenhuis, te Feijenoord op 23 september 1956...

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Ook voor de locomotief met nummer 1780 zou in september 1956 het vuur in de kist voorgoed gedoofd zijn! Wat rest is de mooie detaillering op de foto...

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Feijenoord, 23 september 1956... Was deze tenderloc 8807 met tender een inventiviteit, een unicum of wellicht toch gezichtsbedrog? We gaan voor het laatste, want krachtvoertuigen opstellen betekent bovenal ook 'aansluiten'. Vooral in deze tijd, want voor een paar centimeter 'bijzetten' stook je geen ketel op. De lantaarn op de tender en de loshangende koppeling achter de welbekende 'zadeltanklocomotief' staven overigens dit verhaal.

Foto (Charles Gordon-Stuart, collectie Eelco Storm): Mooi, mooi en nog eens mooi! Locomotief 1762 te Feijenoord op 23 september 1956.

Foto (collectie Eelco Storm): Een opname uit 1902 van locomotief SS 890 te 'Fijenoord'. Van loc 890 is bekend zij in 1921 het NS-nummer 1790 kreeg en in 1941 wederom vernummerd werd naar 1390. In tegenstelling tot de meeste andere stoommachines, werd de 1970 namelijk nooit omgebouwd naar 'droge stoom'. Tijdens de oorlog belandde de 1390 in handen van de vijand, om na de bezetting op te duiken in het Oostduitse Pasewalk. Van terugkeer uit de Russische bezettingszone zou helaas nooit sprake zijn. De machine werd zodoende in 1948 afgevoerd en belandde uiteindelijk op een locomotiefdump in Prenzlau. Tezamen met een aantal andere NS-locomotieven restte de oud-SS 890 daar slechts het sloopvonnis. De voltrekking hiervan zou overigens pas in 1957 plaatsvinden.

Als het ging om de oplossing van deze raadplaat, wisten maar weinig bezoekers raad. De vraag luidde:

'Men neme een stukje plaatstaal, wat verf en een kwast. Iedereen zou dit kunnen maken, maar de vraag is wat het is. Om een beetje te helpen kan ik erbij vertellen dat er op de achterkant ook iets staat...'

's Lezers reacties mochten daarna weer onderweg naar de redactie, maar hoe spijtig het ook was, helemaal niemand (op de 'oud-Feijenoorder' Toon van der Giessen na) kwam op het idee dat dit wel eens een oud depotplaatje van een locomotief kon zijn. Dergelijke plaatjes waren vroeger aan de zijkanten van cabines bevestigd en gaven aan waar een locomotief 'in depot was'. De letters 'FO' staan bijgevolg voor Feijenoord! Elke loc gaf zo zijn thuishaven prijs. Voor onderhoud kenden zij eveneens een vaste plaats. Deze stond vermeld aan de achterzijde van hetzelfde bordje, dat gedraaid werd op het moment dat een krachtvoertuig aan onderhoud of herstelling toe was. In dit geval was dat de Centrale Werkplaats in Tilburg (W.P.C. TB). Vermeldenswaard is het feit dat het hier getoonde bordje - dat ik cadeau kreeg van Jan van Barneveld - ooit heeft toebehoord aan locomotief 1734; de stoomversie wel te verstaan! Veel moeite om het bordje er door het gebruik van zogenaamde lettermallen strak uit te laten zien heeft men destijds niet gedaan. Kennelijk heiligde het doel de middelen; iets dat in de goederendienst wel meer voorkwam...