FEIJENOORDSE MEESTERS

De sloop van IJsselmonde

Uit de richting Rotterdam passeert nieuw materieel met het seinbeeld 'veilig door over de hoofdbaan' het oude 'Bordes van Zuid'. (Foto John Sletterink)

De seinbeelden die men vanaf de post op het bordes kon geven, waren uiteenlopend van aard. Het middelste hoge gedeelte gaf een rijweg aan over de hoofdbaan in de richting van 'Post-2'. Aan het voorsein, dat eronder aan dezelfde paal hing, kon je de stand van het volgende armsein aflezen. De rechter arm heette sein 'O'-23-30 en leidde naar IJsselmonde. Onder het bordes stond ook nog een waarschuwinglamp die brandde indien een beweging naar spoor 23 werd geleid. Indien de linkerhelft veilig stond, betekende dat de binnenkomst op Rotterdam Stadion (de sporen III en IV). Bij binnenkomst op een station was er nooit sprake van een voorsein. Als machinist moest je in dergelijke gevallen gewoon een stoptonend sein verwachten...

Na de buitendienststelling van 'de O' werd al snel begonnen met de sloop ervan. In de duistere uren van de nacht lieten slijpschijven en snijbranders het klassieke vertakkingsein voor de allerlaatste maal oplichten... Langzaam maar zeker verdwijnt er zo een stuk markante spoorweggeschiedenis. Slechts een tegeltje blijft als aandenken over. Niet voor iedereen overigens, want om in het

Foto's boven (John Sletterink): De sloop van 'de O'...

 bezit te komen van dit gedenktegeltje, moest je van 1980 tot 1982 op IJsselmonde dienst gedaan hebben. Het tegeltje symboliseert de overgang van oud naar nieuw met afbeeldingen van de inrijders van IJsselmonde en Kijfhoek. Het ontwerp was het resultaat van de samenspraak tussen de groepschef IJsselmonde en de ontwerper van de fabriek in Leerdam. In 1982 kwam de prijs van dit aandenken uit op Fl. 10,- per stuk.

Foto's onder (John Sletterink): Een in stukken gesneden stuk historie...

Niet alleen op het emplacement vorderde de sloopwerkzaamheden gestaag, ook op de hoofdbaan met haar klassieke beveiliging gebeurde het nodige. De totale beveiliging moest immers in korte buitendienststellingen tussen het reguliere treinverkeer door worden omgebouwd. Vertrouwde armseinen zouden plaats maken voor moderne lichtseinbeveiliging en ook de baanvaksnelheid ging omhoog. In een grijs verleden was dat al eens gebeurd. Daarvoor waren toen al kunstgrepen zoals zigzagbakens, die nog vr het hoofdsein en precies op remwegafstand van het volgende hoofdsein stonden, nodig geweest en de rek voor nogmaals een aanpassing in dezelfde sfeer was er nu wel uit. Afgezien daarvan was de klassieke beveiliging als geheel verouderd en achterhaald. De lichtseinen veranderden de omgeving ingrijpend, hetgeen soms van de n op de andere dag het geval kon zijn. Ook al werd het ingaan van nieuwe situaties telkens per aanschrijving bekendgemaakt, voor machinisten was dat beslist iets om rekening mee te houden...

Foto's  boven (John Skletterink): Een merkwaardig stuk seingeving? Ter hoogte van 'Post-2' stond dit hoofdsein met 'zigzagbaak'. Bakens werden vroeger onder een schuine hoek naar het spoor toe geplaatst (zie inzet). In de stoomtijd leunde machinisten vaak naar buiten en anders reden zij in ieder geval met het raam aan de rechter cabinezijde open. Weerkaatsing van het geluid bij het passeren van de bakens hielp de machinist een handje bij slecht zicht... Ja ja, daarover werd wel nagedacht!

Foto onder (John Sletterink): De demontage van het bloktoestel op 'Post-2'...

Als we kijken naar 'Post-2, dan zien we dat er al kort na de buitendienststelling druk gewerkt wordt aan de ontmanteling en het uittakelen van het bloktoestel. Helaas verging het alle bedientoestellen hetzelfde als de mooie oude kast die vroeger mij mijn overgrootmoeder in de voorkamer stond... ze belandden gewoon op de schroothoop. Nu vinden we dat heel erg zonde, maar we moeten ons bedenken dat er in die tijd zoveel van die 'rommel' was. Net als bij wat we nu antiek noemen, verdween ook hier niet alles. Mters trekdraad, inclusief geleiders en katrollen, kwamen bij de Stoomstichting Nederland terecht. Ook het oude sein 'O' ging naar de Spaanse polder. In hoeverre lle spullen daar uiteindelijk ook gebruikt zijn, is niet bekend.

Foto's boven (John Sletterink): Het uittakelen van het bloktoestel 'Post-2'...

Foto links onder (John Sletterink): Op de kop van het Stadionperron oude- (liggend) en nieuwe beveiliging naast elkaar...

Foto rechts onder (Ben van Wevering): 'Post-3' lag vlak tegen het Stadionviaduct aan en werd na de verdwijning van het oude IJsselmonde bewust niet gesloopt.  Een jeugdhonk zou de nieuwe bestemming zijn, plannen die uiteindelijk niet doorgingen! Zo kon het gebeuren dat de vroegere post jarenlang verloren in het aangelegde park naast de West Varkenoordseweg stond. Liepen de sporen vroeger rakelings langs 'Post-3', nu leken zij mijlenver van het gebouw verwijderd... ( opname augustus 1987)

Aan de zuidkant van 'Post-3' worden de heuvel van de 'A-sporen' en de naastliggende 'B-sporen' opgebroken. Ook hier verrijzen hoge stapels uitgegraven dwarsliggers. 'Post-3' blijft vooralsnog gespaard voor de sloop vanwege het nieuw te dienen doel in de vorm van een jeugdhonk.

 

 

Foto's boven (John Sletterink): Langzaam maar zeker raakt 'Post-3' vervreemd van de spoorwegwereld. Links onder de 'B-sporen' en rechts op de achtergrond het Clara-ziekenhuis dat over niet al te lange tijd eveneens verdwijnen moet.

Foto midden (John Sletterink): Het uitillen van de wissels bij het 'kruis' voorbij het Stadion naar het '10-sporenplan' behoorde ook tot de geplande renovatiewerkzaamheden.

Foto's onder (John Sletterink): Tegen de strak aangelegde nieuwe sporen van IJsselmonde staken enkele oude overblijfselen uit. Behalve de oude waterkolom op de 'A-sporen', stonden ook het voormalig compressorgebouwtje en het verblijf van de opzichter nog overeind.

Het leeghalen van 'Post-T' was al een paar dagen na de officile sluiting in volle gang. Het merendeel van het interieur verdween ook hier in de vuilcontainer, maar niet voordat panelen uit schakelkasten eerst zorgvuldig van de meer edele metalen zoals koper ontdaan waren. Echt overal was men tegelijk bezig met afbreken, of in ieder geval met het treffen van de voorbereidingen daarvan...

Foto's boven (John Sletterink): 'Post-T'', enkele dagen na de buitendienststelling...

Foto onder (John Sletterink): Helemaal links was de Waaier gesitueerd, waar het Seinwezen en de Bovenleiding zaten. Het spoor uiterst rechts werd de 'Waterkant' genoemd. Links daarvan lag de 'Landzij'. Het derde spoor kende vreemd genoeg geen specifieke bijnaam en werd uitsluitend voor het omhalen van rangeerdelen gebruikt. Als we vanuit de achterkant van de 'A-sporen' over het bewuste spoor in de richting van Feijenoord moesten rangeren, noemden we dat 'de hoek' in. De wachter van 'Post-K' moest dan de overwegbomen sluiten. Richting 'Post-K' stond er immers geen sein. (Met dank aan Jan Balsters voor de aanvullende informatie)

Tot aan 'Post-K' moest de nieuwerwetse beveiliging aangelegd worden en samen met de sloop en aanleg van sporen had dat aardig wat voeten in de aarde. De geschiedenis van de 'Waterkant', de 'Landzij' en het rangeren van IJsselmonde via de 'Waaier' naar de Putselaan en van daaruit over de markt naar het 'achterland' vervaagt langzaam maar zeker, ook al kwam het laatste al sinds 1970 niet meer voor.

 

Foto's (Wilfred Wieldraaijer): Van alle oude posten bleef 'Post-K' bleef het langst voor de afbraak gespaard. Met haar 'klassieke' interieur zou ze tot aan de sanering van de 2e Rosestraat operationeel zijn. Beweeg de muisaanwijzer naar de foto toe!

Een andere kleine, maar niet te vergeten post, was de 'blokwachterspost 55'. Deze was gesitueerd langs de hoofdbaan in de Rosespoorstraat, net voorbij de halte Rotterdam-zuid. De bedienfunctie van 'Post 55' beperkte zich naast het 'afseinen' van treinen tot de bediening van het enkelvoudig armsein (met voorsein) voor de halte Zuid en de daarachter gelegen overweg.

Een dubbel drieluik van John Sletterink: Boven Ali Akbal tijdens zijn werk op het piepkleine, maar nog in gebruik zijnde 'Postje-55' langs de hoofdbaan. Daaronder beelden van de 'ontmanteling' van dezelfde post.

Foto's onder (John Sletterink): De oude sporen waren nog niet weg, of er lagen alweer nieuwe...

We gaan nog even terug in de tijd. Een flink aantal seinhuiswachters, treindienstleiders en blokwachters sloten namelijk op 27 april 1982 definitief hun 'IJsselmondetijdperk' af. Op uitnodiging van het Rayonteam Rotterdam Goederen kwamen zij die dag naar de SOV-kantine van de Lijnwerkplaats Feijenoord. Na een toespraak door Rayonchef Jan van Daatselaar reed het gezelschap in een voor deze gelegenheid geregeld Plan-U-stel nog nmaal een rondje over het voormalig rangeerterrein.

Foto boven (John Sletterink): De ontvangst in de kantine van Feijenoord. Wie goed kijkt ziet vele oud-bekenden, zoals de P-chef op de voorgrond...

Foto onder (John Sletterink): Ex- seinhuiswachters, -treindienstleiders en -blokwachters schepen zich met hun partner in voor een laatste 'excursierit' over IJsselmonde. De gebruikelijk opstapplaats op spoor 33 was in dit geval verruild voor dit plekje vlak voor de overweg bij 'Post-K'. De houten trap was uiteraard een product van de calamiteitenploeg Feijenoord.

Na het rondje IJsselmonde, dat volgens mij niet veel meer geweest kan zijn dan het op 'ruime' wijze 'kopmaken', reed de extra ingelegde trein regelrecht naar Rotterdam Centraal. Daar was enige tijd terug de oude post op het vierde perron vervangen door een nieuw verkeersleidinggebouw en een bezoekje was zodoende de moeite waard.

Foto's (John Sletterink): Een kijkje op de nieuwe NX-post van Rotterdam in 1982...

De dag eindigde weer op Feijenoord, waar in de kantine een heerlijk maal wachtte. Vanzelfsprekend werd er 's avonds onder het genot van een hapje en een drankje ook nog nagepraat over vroeger. We weten inmiddels wel hoe dat gegaan moet zijn...

Foto's (John Sletterink): De dag eindigde in de kantine boven de werkplaats. Daar kregen alle betrokken medewerkers ook de gedenktegel.

In de nieuwe situatie zou er op IJsselmonde nog maar van een beperkte infrastructuur sprake zijn. Het vroegere '10-sporenplan' zou in een wat andere vorm herrijzen, maar in de plaats van de vroegere 'A-sporen' kregen we aanvankelijk maar enkele sporen terug. De sfeer van de oude posten en de klassieke beveiliging was verruild tegen die van een onpersoonlijk 'op afstand bediend station'...

Foto boven (Ben van Wevering): Van de drie sporen bleven er na de ombouw twee over. Het 'naamloze' vroegere middenspoor werd nu in het dagelijks gebruik al snel de 'Landzij' genoemd. Loc 2226 wacht hier trouwens de maandagochtend af. Deze foto werd namelijk gemaakt op een zondag. 'Post-K' was dan gesloten. Hoogstnoodzakelijke bewegingen, zoals bijvoorbeeld een uitrukkende ongevallenwagen, werden bij een niet bezette post desnoods over een met rode lampen afgezette 2e Rosestraat geloodst. (Opname april 1988)

Foto links onder (Rob van der Rest): E-loc 1308 op 10 februari 1985 in actie voor trein IC 2523 ter hoogte van 'De Kuip'. Aan de linkerkant van de trein lagen vroeger de 'B-sporen. De machinist op de 1300 moet deze lichte trein met 'zijn pinken' gereden hebben. Vreemd genoeg trof je vaak zware machines aan voor deze relatief lichte treinen. Dat had alles te maken met de omloop. Die was in die dagen heilig en er vooral op gericht om de juiste loc's op de juiste plaats te krijgen. In dit geval zal er een overgang naar een zware goederentrein op de agenda gestaan hebben.

Foto rechts onder (Ben van Wevering): Onderweg naar Feijenoord over de nieuwe sporen...

De onderstaande afbeelding laat het nieuwe IJsselmonde zien. Deze plattegrond zat vroeger in de agenda van de Utrechtse machinist Geert Jacobs. Vanuit Utrecht kwamen ze niet zo heel veel op IJsselmonde of Kijfhoek en dan waren dit soort overzichten op A4-formaat reuze handig. Meestal fabriceerden Rayoninstructeurs deze gewaardeerde hulpmiddelen.

 

Feijenoorders hadden dit 'geheugensteuntje' van Geert Jacobs natuurlijk helemaal niet nodig, maar wanneer zij bepaalde andere plaatsen aandeden, kwam er natuurlijk evengoed een soortgelijk papiertje tevoorschijn. Hoe een situatie in werkelijkheid verschilt met de rechte lijnen op een plattegrond zien we wanneer we de muisaanwijzer naar de afbeelding toe bewegen. Rob van der Rest fotografeerde in 1990 de vanaf het depot komende 2257. Met een beetje zoekwerk op de tekening moet het lukken om de exacte plaats van deze loc te bepalen...

Het ombouwen van het emplacement naar de nieuwe situatie voltrok zich aanvankelijk vlot, maar daar waar het ging om de vroegere sporen in de richting van het onderstation bij de halte Rotterdam-zuid kwamen de veranderingen aanzienlijk later. Dat had alles te maken met de bouwwerkzaamheden van de tunnel en de wijzigingen met betrekking tot het Deltaplan. Het zou tot het voorjaar van 1991 duren voordat deze werkzaamheden waren afgerond. Het verschil ten opzichte van 1988 mocht er zijn, maar het karwei was toch nog niet af...

Foto boven (Collectie Wilfred Wieldraaijer): Vers gestort zand verraadt dat er weer werkzaamheden op komst zijn...

Foto links onder (Ben van Wevering): Beginnende werkzaamheden op 22 augustus 1988. Op de hoofdbaan arriveert achter een 1600 de 'zwarte olie' uit Schoonebeek. Amper een week later fotografeerde Benj de eerste sporen naar wat later de werkplaats van Shunter zou worden.

Om een tweede watersnoodramp (zoals die in 1953) te voorkomen, werden overal op Rotterdam-zuid de dijken aangepast en op Deltahoogte gebracht. Dwars door n van de extra dijken liepen de aankomst- en de vertreksporen van Feijenoord. Het bij extreem hoog water met zandzakken afdichten van deze opening in de dijk, was natuurlijk geen doen. Men had daarop verzonnen om in de voorkomende gevallen houten binten te plaatsen. Deze binten werden direct naast de dijk opgeslagen in een open huisje dat links op de onderstaande foto is te zien. Op 04-04-1991 werd in een officile ceremonie nog eens aan de pers getoond hoe zoiets eruit zag. Zelfs de oude inrijder was voor de gelegenheid nog een keer ter verfraaiing neergezet. Op de achtergrond staat trouwens al de nieuwbouw, waarin aanvankelijk de nieuwe 'ongevallenbestrijdingsorganisatie' gehuisvest was en later de firma Shunter. (Tekst en foto onder: Rob van der Rest)

Klik hier voor de video 'Veranderingen rond depot Feijenoord in 1993'

Foto's boven: (Ben van Wevering): Met behulp van een overgenomen rangeerlocomotiefje (met de naam Riek) wordt er op 30-10-1993 door Structon druk gewerkt aan de nieuwe sporen op IJsselmonde.

Foto onder: (Ben van Wevering): IJsselmonde, gezien vanaf de Colosseumweg in augustus 1993. Links van de rijweg ligt nu een plantsoen. Vroeger lagen daar echter de 'A-sporen'.

Op IJsselmonde bestond er namelijk nog een braakliggend stuk spoorwegterrein ter hoogte van de plaats waar voorheen de heuvel van de 'B-sporen' had gelegen. Ter vervanging van de verdwijnende sporen op Feijenoord werden hier eind 1993 weer nieuwe sporen aangelegd. Of de bewoners van de West-Varkenoordseweg daar blij mee waren, was de vraag. Zij vroegen zich terecht af of ze nu tot in de eeuwigheid met spoorrails in hun 'voortuin' zouden blijven zitten.

Foto (Elbert Conijn): Terwijl de reizigersdienst over de twee hoofdsporen voortraasde, werd eind 1993 nogmaals gestart met de aanleg van nieuwe sporen op het voormalige station IJsselmonde. Het eindresultaat zal niet bepaald ongecompliceerd zijn. Op de plek waar wij vroeger leerden rangeren, kiest het goederenvervoer anno 2010 voor de Betuweroute en hogesnelheidstreinen voor de HSA. Je moet er misschien een beetje oog voor hebben, maar de grond van IJsselmonde is door de tijd heen wel vruchtbaar gebleken...

Ook het personeel dat in deze tijd ambtshalve op het emplacement verbleef, had zo zijn bedenkingen. Het ordelijk verloop van werkzaamheden zoals we dat voorheen van Weg&Werken gewend waren, was inmiddels verleden tijd en vooral bij duisternis kon het oppassen geblazen zijn. Je kon daarover trouwens melden wat je wilde; het was veelal tevergeefs. Mijn toenmalige procesmanager raadde mij daarop aan eens een melding 'in stijl' te doen. Dt deed ik...

Brieven schrijven op een typemachien vormde een sport apart. Een paar missers en het schrijven was verziekt! Ter voorkoming van het wr opnieuw beginnen, was het uiteindelijke resultaat doorgaans een compromis. Een woordkeus die achteraf misschien iets beter had gekund, liet je dus voor wat hij was...

Foto boven (Rob van der Rest): Via het 'kruis' op IJsselmonde zijn deze diesels (2238 + 2296) op 30-04-1986 doorgewisseld naar het Stadion. Het wachten op een 'gaatje' hield in de praktijk meestal in dat je achter 'het locaaltje' aan naar Rotterdam sukkelde.

Foto (Bas Blinksma):  Van het karakteristieke seinhuis op de plaats van de vroegere 'A-sporen', is niet veel over. Naar verluidt doet het hier inmiddels dienst als 'opvangplek'. Slechts de berg schroot en de aan 'De Kuip' voorbij snellende getrokken trein prikkelen het geheugen. Voor het vaststellen van het tijdvak waarin deze opname werd gemaakt, kunnen we misschien het best de verbouwing(en) van het achterliggende voetbalstadion in ogenschouw nemen. 'De Kuip' werd in 1994 verbouwd, waarbij boven de 2e ring een dak werd aangebracht. Dit dak en de dragende constructie ervan, zijn op de foto nog helemaal niet te zien, doch gelijkenissen met de huidige situatie ontbreken eveneens. Omdat we ook weten dat het braakliggende gedeelte tussen de hoofdsporen en de opstelsporen in 1993 op de schop ging voor de aanleg van de vier tunnelsporen en er op dat moment eveneens al bovenleidingsmasten in de steenslag stonden, is het jaartal dat bij deze opname past zonder verdere twijfel 1992.

En inderdaad, wie ooit dacht dat het oude IJsselmonde met de sloop zou verdwijnen, had het mis. Bijna tien jaar nadat de opname van hierboven werd gemaakt, hebben de bewoners van de wijk nog altijd treinen voor de deur. Weer tien jaar later was dat nog steeds zo en voor wat betreft de toekomst heeft het er alle schijn van dat dat voorlopig ook zo blijft.

Foto's boven (Ben van Wevering): Het uitzicht van de bewoners in augustus van het jaar 1995. De opnamen zijn gemaakt vanaf de Colosseumweg.

Foto's onder (Ben van Wevering): Op de plaats van de destijds landelijk gelegen Oase, het onderstation bij de halte 'Zuid' en het spoortje van de sproeitrein, tekenden zich in augustus 1996 voornamelijk rechte stadse lijnen af. Desondanks hield de combinatie van jong groen, vers porfiergruis en afgedankte 'E-tjes' de geschiedenis toen nog levend. Vijf jaar later (in augustus 2001) had de natuur alle sporen van het verleden gewist en was er een nieuw harmonieus geheel ontstaan. Beweeg de muisaanwijzer over de foto!

Op 31 mei 1996 valt definitief het doek voor het dan 118 jaar oude depot Feijenoord. De bewegingen tussen Feijenoord en IJsselmonde zullen echter nog lange tijd doorgaan. Wel neemt het verkeer door de jaren heen steeds verder af. Om bijvoorbeeld een 'radiobediening' vanuit IJsselmonde gade te kunnen slaan moest steeds meer geduld worden opgebracht. De nadagen van Feijenoord zijn aangebroken...

Foto's (Ben van Wevering): Over het 'nieuwe' spoor, zoals dat in augustus 1996 langs de Colosseumweg loopt, trekt een radiografisch bestuurd convooi op naar IJsselmonde (augustus 1997). Beweeg de muisaanwijzer over de foto!