FEIJENOORDSE MEESTERS

Einde van het Luchtspoor

Foto (Rob van der Rest): Zo keek je als 'meester' in de Willemsbrug als je vanaf station Blaak kwam. Rechts de bebouwing van het Noordereiland en in het midden een stuk van 'De Hef'. 2 Stellen 'plan-V' maken het beeld compleet. Opname op 23-08-1993.

Op 10 mei 1978 wordt 'De Hef' aangevaren door de 'Nedlloyd Bahrein'. Dat gebeurt nota bene tijdens de eerste vaart vanaf de werf, Van der Giessen-De Noord, waar zij gebouwd is. Als gevolg van dit ongeluk, waarbij de afgebroken bouten bij de brugwachter door de ramen naar binnen vliegen, is er gedurende enkele weken geen treinverkeer tussen de Maasoevers mogelijk. Alle goederentreinen moeten in deze periode via lange omwegen naar de andere kant van de Nieuwe Waterweg worden gebracht. Een enorme economische schadepost is het resultaat en de roep om een nieuwe ondergrondse verbinding klinkt nu steeds luider. De frequente openingstijden van ''De Hef' (iedere twee uur een twintigtal minuten) spelen natuurlijk ook een rol bij deze wens. In de loop der jaren is het treinverkeer immers intensiever geworden. De dienstregeling barst onderhand uit zijn voegen en elke uitloop van de brugopening leidt tot aanzienlijke vertragingen.

Foto's 2x (Bertus Kers): De nieuwe 'Nedlloyd Bahrein' links en 'De Hef' na de aanvaring met de brug (rechts). Bertus Kers maakte destijds samen met Bouke van Huis, een monteur van Brugonderhoud die hij kende, een aantal dia's van de kapotte brug. Later zijn ze zelfs samen naar boven geweest.

Klik op deze regel voor meer foto's van Bertus Kers en Bouke van Huis

 

Foto's 3x  boven (Rob van der Rest): Los van hun kabels en katrollen lagen de contragewichten van de brug onderin. Op de foto links is nog net een gele Locomotor zichtbaar. Bas Kooijman, die later machinist op Feijenoord werd, bracht hem daar als Locomotorbestuurder van 'Weg en Werken' in verband met de herstelwerkzaamheden.

Foto midden (Rob van der Rest): De schade blijkt te groot om ter plaatse te herstellen. Het kapotte brugdeel wordt daarom uitgevaren en op een ponton gehesen. Op een andere locatie zal het herstel plaatsvinden...

Foto onder: De ceremonie rondom het hijsen en 'uitvaren' was een imposant schouwspel. Oud-machinist Joop van Oijen maakte destijds de onderstaande opname. Joop begon zijn Spoorcarrière in 1944 als wagenlichter in de Werkplaats Feijenoord. In 1951 kwam hij op Rotterdam Centraal terecht. Daar zou hij tot aan zijn pensioen blijven.

Kijk voor meer videomateriaal over deze aanvaring met 'De Hef' op de videopagina van deze website!

Na een lange periode van beraad tussen NS, de Gemeente Rotterdam en Rijkswaterstaat wordt uiteindelijk in 1986 de knoop doorgehakt en het besluit genomen om een 4-sporige spoortunnel te bouwen. Pal naast het tracé van het 'Luchtspoor' zou zij de grond in moeten. Uiteraard zal de aanleg wel immense gevolgen gaan hebben voor de infrastructuur van de stad, maar het uiteindelijke doel; een spoorwegverbinding zonder haperen tussen 'Centrum en Zuid', waarbij ook de scheepvaart baat vindt, wint het van alle bezwaren. Vooral ook omdat deze beslissing mooi aansluiting vindt op de al eerder, en veel hoger, aangelegde nieuwe Willemsbrug voor het wegverkeer in 1981. Binnenkort is de oude spoorbrug, die met het 560 ton wegende hefgedeelte ooit de grootste van Europa genoemd mocht worden, door de aanleg van de Willemsspoortunnel 'bottle neck' af...

Klik hier voor de video 'Herinneringen aan het Rotterdamse Luchtspoor'

Foto boven (Rob van der Rest): Achter een 1200 rollen de rijtuigen van de IC/sneltrein naar Den Haag CS over de 'De Hef' richting Rotterdam CS. Deze opname werd  op 20-03-1990 gemaakt. De aanwezigheid van de vele werkschepen getuigt van het feit dat er ook hier al druk gewerkt wordt aan de nieuwe spoortunnel.

Foto midden (Rob van der Rest): Aan de kant van 'Zuid' zijn in eerste instantie het duidelijkst sporen van de tunnelbouw aanwezig. Op de achtergrond reikt 'De Hef' statig boven de horizon uit, maar van zijn diensten zal nu niet lang meer gebruikt worden gemaakt. Deze foto toont ons verder de E-loc 1115 voor een Intercity met onder andere een viertal Duitse rijtuigen uit de BU-serie. Het is trouwens 08-05-1989 wanneer deze opname, ter hoogte van de 'Paperclip' aan de Rosestraat in het Rotterdamse, gemaakt wordt.

Foto's onder (Bertus Kers): Uiteindelijk zal de Willemsspoortunnel alle bovengrondse bouwsels vervangen. Terwijl alle veranderingen zich gestaag voltrekken, mijmert een oude Rotterdammer (links) over hoe het vroeger was...

In eerste instantie merken we op het spoor niet al te veel van de enorme klus die te wachten staat. Voorafgaand aan het echte werk zijn eerst de nodige voorbereidingen nodig en die zijn nog maar weinig ingrijpend. In de fase daarna zal ons 'ouwe, trouwe Luchtspoor' echter onvermijdelijk vervangen gaan worden door allerlei hulpbruggen en noodviaducten op Tubexpalen. Steeds meer veranderingen doen zich voor en zelfs de oeroude Rotterdamse marktlocatie, waar we als machinisten altijd op hebben neerkeken, moet het veld ruimen.

Klik hier voor meer foto's over de bouw van de tunnel en over hoe alle veranderingen zich gestaag voltrekken...

Foto boven (Rob van der Rest): De wekelijkse markt rond Station Blaak. Ook zien we op deze foto natuurlijk weer het 'Luchtspoor', dat parallel aan de bomenrij loopt. Verder op de voorgrond de ingangen van de Metro- en Station Blaak. Rechts de pas gebouwde kubuswoningen, 'Het Potlood', het gebouw van PTT-telecommunicatie en de Centrale Openbare Bibliotheek. Onder het viaduct stond altijd de rommelmarkt. Bij slecht weer was het daar prettig vertoeven, hoewel je wel alle herrie van het spoor boven je hoofd voor lief moest nemen. Het besluit om de spoortunnel te gaan bouwen moest hier nog worden genomen, want de foto werd gemaakt vanaf het Witte Huis op 28 April 1984.

Foto midden (Rob van der Rest): Loc 2556 (NMBS) met de 'trek-duw' onderweg naar Amsterdam op 11-05-1986. De bebouwing die op de foto te zien is, zou na de aanleg van de spoortunnel weer in de oorspronkelijke staat teruggebracht zijn. Wie wil weten in hoeverre dat echt gelukt is, moet nog eens ter plaatse gaan kijken en het vergelijk maken met deze foto uit 1986.

Foto's onder (Ben van Wevering): Zeven jaar later, op 17 augustus 1993, geeft dezelfde plaats op het perron van Rotterdam Blaak een heel ander uitzicht. Het ontbreken van de statige koopmanshuizen laten zelfs de glans van een oude Hondekop verdwijnen...

Klik op deze regel om een vertrek vanaf Rotterdam Blaak te zien...


 Het vooruitzicht dat een stuk Rotterdams decor gegarandeerd verdwijnen zal, zorgt wel voor het nodige protest en sentiment. Net als toen het luchtspoor er destijds moest komen trouwens, want ook toen stond half Rotterdam op zijn kop. Een eventueel 'Luchtspoor' beschouwde men als een regelrechte bedreiging voor het karakteristieke stadsbeeld. Vreemd genoeg blijkt de huidige opinie over het omgekeerde proces nu dezelfde. Niet alleen Rotterdammers zullen in de nabije toekomst hun fraaie uitzicht kwijtraken, voor schippers, machinisten en brugwachters van 'De Hef' geldt natuurlijk hetzelfde. Hoe dan ook moet je zelf ooit op of onder de brug geweest zijn om een juiste voorstelling van zaken te hebben.

Een 'bakkie doen' bij de (NS) brugwachter was eveneens een prima methode voor het opdoen van de juiste indrukken...

De Hef

Foto's: Rob van der Rest / Ben van Wevering / Bertus Kers.

Als trekpleister voor toeristen, maar toch vast ook wel om iedereen een beetje te laten wennen aan de toekomstige tunnel, werd er door de Gemeente Rotterdam vlakbij de Centrale Bibliotheek aan de Hoogstraat een speciale informatieplek ingericht. Ter markering van de plek waar ‘tunnelinformatie' verkregen kon worden, stak er sinds 11 mei 1990 een aan Mat ’54 denkende cabine uit een nagebootste tunneluitgang omhoog. Dat er in Rotterdam aan een spoortunnel gebouwd werd, ontging natuurlijk helemaal niemand. Toch bleef tot ver na het gereedkomen van de tunnel dit object aanwezig. De opnamedatum van deze plaat, 06-03-1994, getuigt daarvan. In werkelijkheid was dit stuk 'bak' afkomstig van een afgeschreven donkerblauwe Benelux, namelijk de ex-NS1205. In april 1990 werd ze door de werkplaats, getooid in geel en omgedoopt tot ABk 1990, afgeleverd. Wie echter goed en met verstand van zaken kijkt, ziet dat de plaatsing van de tyfoons niet klopt en dat de luchthappers ontbreken. Ook de aanwezige trap aan de neus kwam bij de hondenkop niet voor, aangezien deze daar in de pakwagen hing.Na de opening van de nieuwe spoortunnel blijft de kop eerst nog een tijdje bij Rotterdam Blaak staan, maar uiteindelijk komt ze terecht op een speelveldje op het Noordereiland; naast de oude spoordijk en precies boven nieuwe spoortunnel. Helaas zit de kop al vrij snel onder de graffiti en wat er aan te vernielen valt, wordt vernield. In 1999 verdwijnt de kop tenslotte uit het Rotterdamse stadsbeeld. Inzet: voormalige site 'spoorzoeker'.

Foto links boven (Rob van der Rest): De kop kwam oorspronkelijk van het type Benelux. Als voorbeeld staat de NS1207 in betere tijden op Rotterdam CS (14-03-1987) naast een échte hondekop. Vooral de verschillende roosters voor de typhoon en de trap tegen de neus zijn goed zichtbaar...

Foto Rechts boven (met dank aan Wilfred Wieldraaijer): Zeker geen maquette, maar het bovenaanzicht van de gefingeerde tunneluitgang nabij de Blaak. De afbeelding werd destijds gebruikt op een kerst/nieuwjaarskaart van het Informatiecentrum Spoortunnel Rotterdam.

Foto onder (Kees Dessens): Gedurende de tunnelbouw moeten er telkens allerlei noodgrepen verzonnen worden om de voortgang van de gewone dagelijkse bezigheden te garanderen...

 

Na jaren bouwen en improviseren op het land en in de lucht is het op 15-09-1993 eindelijk zover. Voor de prijs van ongeveer Fl.900.000.000 zal de Willemsspoortunnel vanaf dan officieel kunnen fungeren als de nieuwe oeververbinding tussen 'Zuid' en 'Centrum'. Markant feit is dat de openingsrit, met onze Hare Majesteit de Koningin aan boord, gereden wordt door de ex-Feijenoorder (1962-1971) Willem Westdijk; reeds bekend vanwege een aantal korte anekdote's en toevoegingen elders op deze website. Op zijn laatste standplaats (Dordrecht) hangt ter herinnering aan dit gebeuren nog steeds het hieronder afgebeelde portret aan de muur. 'Ouderwets Feijenoords' konden zijn collegea het destijds niet nalaten om de benaming van de nieuwe tunnel wat om te buigen in de richting van deze intussen gepensioneerde machinist...

______________________________________________________________________________

WILLEM MACHINIST DER KONINGIN

OPENINGSRIT WILLEM'S TUNNEL 15-09-1993

Neem een kijkje in de tunnel van Willem

Dat er vier dagen na de openingsceremonie van de Willemsspoortunnel nog een festiviteit op de nieuwe halte 'Zuid' gehouden zou worden, was vreemd genoeg minder goed bekend. De pers had er in ieder geval nauwelijks aandacht aan besteed en ook de meeste hobbybladen vonden het hele gebeuren achteraf kennelijk niet vermeldenswaardig genoeg. Toch omvatte de mondjesmaat aangekondigde 'open dag' een niet alledaagse materieelshow. De onbedoelde rust betekende dat er alle tijd en gelegenheid was om een aantal bijzondere materieelsoorten en combinaties te fotograferen. Oh ja, alles was via de eerste nieuwe tunnelbuis gekomen en vertrok zo ook weer richting CS.

Foto's onder en boven (Ben van Wevering): Op 19 september 1993 ontmoetten verscheidene materieelsoorten elkaar op Rotterdam-zuid. Naast een Hondekop 2, was ook Blokkendoos 'Jaap', de 1501, de SGM en de toen nieuwe (maar inmiddels alweer gesloopte) SM '90 aanwezig. Samen met de reguliere treinen, die over de nog in gebruik zijnde noodbaan passeerden, gaf de show een redelijk compleet beeld van het toen bestaande materieelpark.

Wat nu nog rest, zijn de afscheidsritten over 'De Hef'. Onder andere de ex-Feijenoorders Gidius de Jong (voor ons gewoon Giel) en Koos Snel zullen daar nauw bij betrokken zijn. Op de bok van de SSN 65 018 en de 01 1075 vermaken zij het massaal toegestroomde publiek met een werkelijk schitterend schouwspel. De rauwe kreten van de verschillende stoomfluiten zijn tot in de wijde omtrek hoorbaar. Om vijf voor negen laat Giel de Jong de stoomfluit van de 65 0 18 nog één keer klagend over het water van de nieuwe Maas weerkaatsen. Op de kade zwaaien honderden belangstellenden de trein na. Sommigen weten hun tranen daarbij niet bedwingen. 116 jaar treinverkeer op het ‘Luchtspoor’ door de Rotterdamse binnenstad is nu ten einde...

Foto's boven (Ru van Bree): Gedurende de hele dag pendelde er een goederentrein tussen Rotterdam CS en Rotterdam Stadion. De loc-samenstelling wisselde daarbij geregeld. Van twee van deze ritten zijn de bovenstaande foto's. Op de eerste rijdt de bewuste trein, met Koos Snel op de bok, richting Rotterdam CS.  Achter de SSN 65 018 hangt dan de bruine 2275. Op de andere foto (Rotterdam Blaak) fungeert de 1501 als voorspan.

Foto's onder (Wilma van de Belt): Bij het zien van deze beelden bedachten de oudere Rotterdammers zich ongetwijfeld dat Rotterdam Blaak ooit '-Beurs' heette. Verder natuurlijk ook dat de komst van de diesellocomotieven destijds bedoeld was om de stoomtractie te verdrijven. Hoe het echter was om te ervaren dat er de volgende dag geen treinen meer over de statige 'Hef' en het bijbehorende 'Luchtspoor' reden, kon Rotterdam pas een dag later vertellen...

Het draaiboek... en de dienstregeling... van vrijdag 24 september 1993.

Foto's Ben van Wevering: Vrijdag 24 september 1993. Achtereenvolgens zien we hier de SSN 65 018 en de bruine 2275 ter hoogte van de 'Koningshaven' en de Rosestraat.

Ben van Wevering stond bij de ‘laatste rit’ onderaan ‘De Hef’. Hij vergeet de koude rillingen over zijn eigen rug en die van de toeschouwers nooit meer. Maar behalve het jankende geluid van de stoomfluit was er buiten de officiële plechtigheid om nog meer… Even indrukwekkend, en minstens zo emotioneel was namelijk de wijze waarop de machinist (iemand met een duidelijk gevoel voor emotie en tragiek) van een goederentrein even daarvoor met zijn 1200 traag rijdend en tweetonig blazend over het luchtspoor reed van Zuid naar Noord. Echt fantastisch!

Iets anders dat alsnog aandacht verdient, is het feit dat na de laatste ‘officiële trein’ -bijna alle toeschouwers waren al op weg naar huis- een aantal klaarstaande werkploegen bewust niet in actie kwamen. De reden hiervoor werd ongeveer een half uur later duidelijk. Een vertraagde Intercity met passagiers uit Venlo of Vlissingen zou stilletjes en bijna sluipend als echt allerlaatste trein in de richting van Rotterdam CS verdwijnen. Pas na het passeren van deze trein kwamen alle werkploegen uit de startblokken om de sporen òm te leggen.

De bovenstaande opnames (Ben van Wevering) dateren van 8 augustus 1993 en laten het brugwachtershuisje aan de Wijnhaven zien dat in verband met de tunnelbouw tijdelijk moest verdwijnen. Voor de gelegenheid van 24 september keerde de Baron von Tuzzi nog éénmaal terug op zijn werkplek. Hoewel 'de Baron' niet meer was dan een aangeklede pop, wisten alle Rotterdamse- en Feijenoordse machinisten van zijn bestaan af. Wie hem echter achter het glas had neergezet, was voor iedereen een mysterie.

In de welhaast onuitputtelijke verzameling van Rob van der Rest zat ook nog deze oude, met de hand ingekleurde, prent van rond 1920 waarop we nog net een stukje van het bovengenoemde brugwachtershuisje (links) kunnen zien. Over de Wijnhaven lag in deze tijd een draaibrug en van de twee bestaande brugwachterhuisjes is er uiteindelijk maar ééntje overgebleven.

Klik op deze regel voor de video 'Afscheid van het Luchtspoor (deel1)'...

Klik op deze regel voor de video 'Afscheid van het Luchtspoor (deel2)'...

Foto's boven (met dank aan Gidius de Jong): Onder grote publieke belangstelling rijden de laatste treinen op vrijdag 24 september 1993 bovengronds door het Rotterdamse.

Foto onder (met dank aan Gidius de Jong): Vanuit een hoogwerker schenken vrienden van de Sint-Laurenskerk een glas echte Laurentinuswijn in voor stoommachinist Gidius de Jong (ook al een Feijenoorder). Was het niet een heugelijk feit dat treinen voortaan de kerkdienst niet meer zouden verstoren? Nou ja, bijna niet meer dan, want de SSN-loc's 01 1075 en 65 018 zouden eerst nog even voor extra veel kabaal zorgen...

Ver bij alle drukte vandaan staat 's avonds, eenzaam langs de kade van de Boompjes, een Rotterdammer met zijn camera. Het is Rob van der Rest, die heeft besloten om ver van alle drukte af op een rustig plekje de ceremonie vast te leggen. Hoe die allerlaatste officiële laatste rit over het 'Luchtspoor' er voor hem uitzag en klonk, valt hier eveneens te zien en te beluisteren.

Klik op deze regel voor de video 'Afscheid van het Luchtspoor (deel3)'...

Foto: Jan Daalman

De volgende dag zou het ineens akelig stil zijn in de stad. Alleen de geschiedenis verhaalt nog over het vroegere 'Luchtspoor' dat zó lang door Rotterdam liep...

Alle zaterdagkranten schrijven de dag na de 'voorstelling' natuurlijk met de lovende woorden over het waardige afscheid dat het 'Luchtspoor' van Rotterdam kreeg. Desondanks staan een aantal sloopbedrijven alweer klaar voor het binnenhalen van hùn verdiensten. De volgende fase bestaat namelijk uit het in delen weghalen van de oude viaducten en brugdelen. Zelfs het gure weer van de daaropvolgende winter kan daar niets meer aan verhinderen...

Foto boven: Rob van der Rest.

Foto's midden en onder: Gidius de Jong.