FEIJENOORDSE MEESTERS

UZI van Freddy

Hoewel energiezuinig rijden na het beëindigen van de ‘kolenpremie’ even geen hot issue meer leek, hebben we daarna nog wel degelijk dienstkaartjes gekend waarop zogenaamde ’tractie-uitschakelpunten’ werden aangegeven. Een aantal ex-Feijenoorders herinnert zich daarover wellicht nog dat, voorafgaand aan de landelijke invoering daarvan, verschillende HGB’ers met ons meereden om de verschillende uitschakelplaatsen vast te stellen. Tegen alle verwachtingen van het bedrijf in wilden veel machinisten van deze ‘bindende adviezen’ echter helemaal niets weten. Ze waren als beroepsgroep immers gewend om zèlf hun beslissingen te nemen en bemoeienissen door ‘buitenstaanders’ werden (en worden!) daarom al snel genegeerd. Men zag het project vooral als een ‘opnieuw uitgevonden wiel’ ter eer en meerdere glorie van het management. Afgezien daarvan was er bij de opzet geen rekening gehouden met weersomstandigheden, materieelsoort of bijvoorbeeld de lengte van de trein. De ‘U’ van ‘Uitschakelen’ op de dienstkaartjes was om deze reden al op voorhand gedoemd te mislukken! Net als dat ze altijd al gedaan hadden, gingen machinisten natuurlijk gewoon door met het vroegtijdig afschakelen van tractie als dat kon. Net als altijd lieten we zo de ‘beladen erts’ vanaf de Middenpeelweg (bij het dorpje America) tot aan het rempunt bij Blerick uitrollen en komend met de 2100 (toen nog Mat ‘54) vanuit Amsterdam draaiden we de rijcontroler ter hoogte van Voorschoten al dicht. 'Freewheelend’ kwam de trein zo nog gemakkelijk op tijd in Den Haag aan.

Zuinig rijden voor het bedrijf altijd actueel geweest (Uit 'de Koppeling' van 2 februari 1968).

Rondom het fenomeen energiebesparing bleef het vervolgens lange tijd stil, afgezien dan van de verklaarde onzin over het energiezuinige karakter van onze moderne choppergestuurde tractie-installaties en daarnaast die over de energieverslindende rijweerstanden van het oudere materieel. Intussen bleven machinisten natuurlijk gewoon hun treinen rijden; gedreven door hun vakmanschap volop experimenterend, uittestend en beredenerend. We mogen gerust stellen dat er onder machinistenvolk heel veel kennis aanwezig is. Niet alleen de allerbeste materieelbeschrijvingen komen van machinisten zelf, ook de beste ideeën komen uit hun koker. Neem bijvoorbeeld het idee van Freddy Velthuizen uit Dordrecht, waarover we onlangs konden lezen in ‘PAMFLET’; een nieuwskrant voor de natuur, dieren en mensen. (Uitgave van Stichting De Vliegende Hollander)…

‘UZI’ staat voor ‘Universeel Zuinig Rijden Idee’ en is een idee van Freddy Velthuizen, treinmachinist bij de NS/Binnenlands reizigersvervoer in Dordrecht. Zijn vinding is niet alleen simpel en doeltreffend, maar ook nog eens direct toepasbaar. Sneller kun je ze niet verdienen!

 

Foto (Rob Flemingh): Machinist Freddy Velthuizen in de cabine van een 'Plan-V'.

Als een trein van het éne naar het andere station rijdt, is er in de dienstregeling altijd een zekere rijtijdspeling ingebouwd met het oog op het inhalen van vertraging. Machinist Freddy Velthuizen bracht de wisselwerking tussen rijtijdspeling en uitroleigenschappen van treinen gedurende een aantal jaren in kaart en zegt daarover: ‘Een trein heeft een hele grote massa en een relatief kleine wrijving. Hierdoor rolt zij veel gemakkelijk en verder uit dan je zou denken'. Nu laten de meeste machinisten hun trein natuurlijk al uitrollen, maar door de uiterst nauwkeurige onderzoekingen van Freddy kunnen we hier veel meer uithalen. Bij een ritje van 13 minuten (tussen twee stations als Dordrecht en Rotterdam) kun al je bijvoorbeeld al na een paar luttele minuten met het uitrollen beginnen. Kort na het bereiken van de 140 km/h (net even voorbij Zwijndrecht!), blijken de motoren al uitgeschakeld te kunnen worden. In de buurt van Rotterdam is de snelheid dan weliswaar teruggelopen tot zo’n 80 km/h, maar desondanks arriveert de trein keurig op tijd in Rotterdam. Dit heet nu 'UZI-schakelen'; een simpele manier om maar liefst een slordige 50% energie te besparen in deze specifieke situatie. Uiteraard verschillen omstandigheden ten opzichte van elkaar, maar onderzoek door het onafhankelijke onderzoeksbureau Loyds heeft intussen uitgewezen dat er met Freddy’s methode rond de 20% op de energie kan worden bespaard. Dat is niet weinig voor een grootverbruiker als NS. 

Omdat UZI toepasbaar is op alle baanvakken en op al het materieel, belooft zij veel goeds in het opzicht van financiële besparing en milieu. Niet voor niets is er vanuit het buitenland al interesse getoond voor het idee. Natuurlijk lijkt energiezuinig rijden alleen aan de orde te kunnen zijn indien er op tijd gereden wordt, maar door de hand te houden aan de door Freddy uitgekiende tabel, valt er altijd wel iets te besparen.

Hoewel Freddy Velthuizen geen Feijenoordse meesters is, verdient hij wat mij betreft beslist een eervolle vermelding op deze site! 

(Met dank aan Freddy Velthuizen, Adriaan de Vries, Stefan van den Hout en Rob Flemingh)